رئیس مؤسسه تحقیقات واکسن و سرمسازی رازی اعلام کرد که از مجموع چهار میلیارد دوز واکسن تولیدشده در کشور، نزدیک به ۳.۷ میلیارد دوز سهم این مؤسسه است. با وجود این حجم عظیم از تولید، ظرفیت فعلی همچنان پاسخگوی تمام نیازهای کشور نیست و تأمین بخشی از واکسنها به واردات وابسته است. در این مقاله به بررسی دستاوردها، چالشهای تولید و چشمانداز صنعت واکسنسازی ایران میپردازیم.
دستاوردها و تولیدات مؤسسه رازی
دکتر حسن مروتی در نشست خبری روز دامپزشک با اشاره به ظرفیتهای بالای این مؤسسه بیان کرد:
- تنوع محصولات: مؤسسه رازی حدود ۹۰ محصول متنوع تولید میکند که بخش مهمی از آنها کاربرد پزشکی و انسانی دارند.
- واکسنهای انسانی: از ۱۱ واکسن اجباری سبد واکسیناسیون انسانی در کشور، ۷ واکسن منحصراً در این مجموعه تولید میشود.
- حوزه دام، طیور و آبزیان: تولید واکسنهای این حوزه در دستور کار جدی قرار دارد و بهزودی پس از تکمیل مراحل نهایی، از واکسنهای آبزیان نیز رونمایی خواهد شد.
نیاز کشور به واکسن چقدر است؟
برآوردهای کارشناسی نشان میدهد که نیاز سالانه کشور به واکسن حدود ۱۴ میلیارد دوز است. در حال حاضر:
- تولید داخلی: حدود ۴ میلیارد دوز (۳.۷ میلیارد دوز توسط مؤسسه رازی و مابقی توسط بخش خصوصی).
- میزان کمبود: تأمین مابقی نیاز کشور نیازمند واردات و توسعه زیرساختهای تولیدی است.
چالشهای مسیر تولید واکسن در ایران
تولید واکسن یک فرآیند پیچیده و زمانبر است که با چالشهای متعددی روبهرو است:
۱. دسترسی به سویههای بومی (تگ H3)
برای تولید واکسن مؤثر، شناسایی سویه عامل بیماری در کشور الزامی است. به عنوان مثال، در مورد بیماری تب برفکی، سویه شایع سال گذشته با سویههای پیشین متفاوت بود. در شرایط استاندارد، از زمان شناسایی سویه جدید تا تولید واکسن به حدود ۱۰۰ روز زمان نیاز است.
۲. تحریمها و تأمین تجهیزات تخصصی (تگ H3)
با وجود تأکید ماده ۱۰ کنوانسیون منع سلاحهای زیستی بر تسهیل دسترسی کشورها به مواد و تجهیزات تحقیقاتی، این قانون در عمل اجرا نمیشود. تهیه مواد اولیه و تجهیزات تخصصی در شرایط تحریم با دشواریهای جدی همراه است. با این حال، متخصصان داخلی و شرکتهای دانشبنیان توانستهاند بخشی از این خلأ را جبران کنند.
اهداف برنامه هفتم توسعه در صنعت واکسنسازی
یکی از اهداف کلان برنامه هفتم توسعه، تأمین ۷۰ درصد از واکسنهای مورد نیاز کشور از طریق تولید داخل است. دکتر مروتی در این باره تأکید کرد:
- نیاز کشور به ویژه در حوزه واکسنهای طیور بسیار بالاست.
- برای تحقق هدف ۷۰ درصدی، علاوه بر نیروی انسانی متخصص، تخصیص بودجه کافی و تجهیزات پیشرفته الزامی است.
- سازمان دامپزشکی و مؤسسه رازی با حمایت از شرکتهای خصوصی، در تلاش برای افزایش جدی ظرفیت تولید هستند.
نتیجهگیری: رسالت ملی مؤسسه رازی
مأموریت اصلی مؤسسه تحقیقات واکسن و سرمسازی رازی با بیش از یک قرن سابقه، صرفاً تجاری نیست؛ بلکه تأمین امنیت بهداشتی کشور در اولویت قرار دارد. حضور و مداخله این مؤسسه بهویژه در مواقع بحرانی که تأمین کالا از منابع وارداتی یا تولیدکنندگان داخلی به سادگی امکانپذیر نیست، نقشی حیاتی در سلامت جامعه و صنعت دامپزشکی ایفا میکند.

